Hanes a Dyletswyddau

Hanes Swyddogaeth yr Arglwydd Raglaw

Mae Swyddogaeth yr Arglwydd Raglaw yn filwrol yn wreiddiol a gellir dweud ei bod yn dyddio o deyrnasiad Harri’r Wythfed pan gymerodd ei ddeiliad y cyfrifoldeb dros gadw trefn a dros yr holl fesurau milwrol angenrheidiol ar gyfer amddiffyniad lleol. Erbyn 1569, roedd darpariaeth i benodi dirprwyon.

Fe dynnodd Deddf Rheoleiddio’r Lluoedd 1871 y Milisia o reolaeth uniongyrchol yr Arglwydd Raglaw ond nid oedd ran 1921 pan fu’r Arglwydd Raglaw golli’r grym i alw ar ddynion abl gwlad i ymladd yn ôl yr angen.

Mae’r cysylltiadau traddodiadol gyda’r lluoedd arfog wedi cael eu cadw ar ffurf fodern trwy gyswllt Swyddogaeth yr Arglwydd Raglaw gyda’r Lluoedd Gwirfoddol Wrth Gefn a gyda sefydliadau eraill mewn lifrai megis yr Heddlu, y Gwasanaethau Tân ac Ambiwlans a nifer o gyrff gwirfoddol megis y Groes Goch, Lluoedd y Cadetiaid a sefydliadau ieuenctid cenedlaethol a lleol eraill.
Yn ddiweddar mae cylch gorchwyl rôl arwain yr Arglwydd Raglaw wedi dod i gynnwys amrediad eang o faterion, rhai dinesig ac yn ymwneud ag amddiffyn, rhai proffesiynol a gwirfoddol. Mae Arglwydd Raglawiaid yn effeithiol yn gwneud gwaith o’r fath yn bennaf oherwydd eu cysylltiadau â’r Goron a natur wirfoddol ac anwleidyddol eu rôl.

O’r diwrnodau cynnar mae Swyddogaeth yr Arglwydd Raglaw wedi cael cysylltiadau agos gyda’r Ynadaeth a tan y bedwaredd ganrif ar bymtheg roedd yr Arglwydd Raglaw yn cael ei benodi’n Glerc Heddwch.

Ers o leiaf y deunawfed ganrif mae gwisg debyg i un filwraidd wedi cael ei wisgo gan Raglawiaid gwrywaidd (yn addas i darddiad milwrol y swydd).

Mae’r swydd yn ddi-dâl a’r oedran ymddeol yw 75.
Lord Lieutenant Gwent Brigadier Robert Aitken CBE
Bydd yr Arglwydd Raglaw â diddordeb ym mhob agwedd o fywyd yn y Sir – pethau gwirfoddol a statudol yn ogystal â rhai busnes, cymdeithasol a diwylliannol gan gynnwys enwebiadau ar gyfer y Rhestr Anrhydeddau Genedlaethol.

Mae gofyn i Arglwyddi Raglaw benodi Dirprwy Raglawiaid o fewn system sy’n amrywio yn dibynnu ar boblogaeth sir. Maen nhw’n cael eu penodol gan yr Arglwydd Raglaw, yn destun cymeradwyaeth ei Mawrhydi yn unig. Mae’r llythrennau ‘DL’ yn ymddangos ar ôl eu henwau. Mae’r Dirprwy Arglwydd Raglaw yn cael ei benodi gan yr Arglwydd Raglaw o blith y Dirprwyon.

Mae’r cysylltiadau traddodiadol gyda’r fyddin wedi cael eu cadw ar ffurf fodern trwy gyswllt yr Arglwydd Raglaw gyda’r Fyddin Diriogaethol a lluoedd wrth gefn eraill. Yn ddiweddar, mae’r cysylltiadau rhwng yr Arglwydd Raglawiaid a’r sefydliadau mewn lifrai hefyd wedi arwain at roi cefnogaeth i amrywiaeth eang o grwpiau gwirfoddol.

O’r diwrnodau cynnar mae’r Arglwydd Raglaw wedi cael cysylltiadau agos gyda’r Ynadaeth a tan y bedwaredd ganrif ar bymtheg fe’i penodwyd yn Glerc Heddwch. Heddiw mae’r Arglwydd Raglaw fel arfer yn gweithredu fel Ceidwad y Rholiau.

Moesau a Phrotocol

Nid diben y protocol yw ychwanegu ffurfioldeb diangen ond lleihau dryswch a sicrhau bod pobl yn teimlo’n gyfforddus. Mae’r Arglwydd Raglaw yn cynrychioli Ei Mawrhydi’r Frenhines. Pan mae’r Arglwydd Raglaw yn mynychu digwyddiad yn ei rinwedd swyddogol yng Ngwent, dylid ei groesawu gyda’r un graddau o foesau a phrotocol ag unrhyw aelod o’r Teulu Brenhinol.

Pan na fo’r Arglwydd Raglaw yn gallu mynychu a’i bod yn cael ei gynrychioli gan ei Ddirprwy Arglwydd Raglaw neu gan Ddirprwy Raglaw, rhaid dilyn yr un moesau a phrotocol.

Cyfarch yr Arglwydd Raglaw


Y ffurf gywir o gyfeirio’r Arglwydd Raglaw yw fel a ganlyn:

• Yn ysgrifenedig: Brigadydd Aitken, Arglwydd Raglaw Ei Mawrhydi dros Went
• Cyfarchiad: Annwyl Arglwydd Raglaw
• Mewn Araith: Yn y rhagarweiniad dylid cyfeirio at yr Arglwydd Raglaw fel yr ‘Arglwydd Raglaw’. Gallai araith gychwyn gyda ‘Arglwydd Raglaw, Boneddigion a Boneddigesau…’
• Sgwrs: I gychwyn dylid cyfeirio at y Brigadydd Aitken fel ‘Arglwydd Raglaw’ ac fel Brigadydd Aitken / Syr ar ôl hynny.


Os yw’r Arglwydd Raglaw yn cael ei gynrychioli gan ei Ddirprwy Arglwydd Raglaw neu Ddirprwy Raglaw, dylid addasu’r uchod yn gyfatebol h.y. ‘Annwyl Ddirprwy Arglwydd Raglaw / Ddirprwy Raglaw

Os oes gan westeiwyr unrhyw ymholiadau neu gwestiynau mewn perthynas â’r moesau a’r protocolau ar gyfer ymweliad gan yr Arglwydd Raglaw, dylent gysylltu â Swyddfa’r Arglwydd Raglaw.

Parcio

Dylid cadw lle ar gyfer ei gar mor agos â phosib i’r fynedfa.

Hebryngwr

Dylai’r gwesteiwr gwrdd â’r Arglwydd Raglaw wrth iddo gyrraedd a’i hebrwng o’r fynedfa i’w sedd.

Seddau

Mewn eglwys, dylai’r Arglwydd Raglaw fod mewn sêt yn y rhes flaen ar y chwith yn y sedd gyntaf nesaf at yr eil (os yw’r Maer yn bresennol, dylai eistedd yn yr un sedd ar y dde).

Ar gyfer angladdau os yw’r teulu ar y chwith mae’r Arglwydd Raglaw yn eistedd ar yr ochr dde ar y blaen ac ar ochr yr eil.

Mewn digwyddiadau eraill, dylai’r Arglwydd Raglaw eistedd yn yr un lle ag y byddai aelod o’r Teulu Brenhinol yn eistedd: Yn syml, yn safle’r prif westai.

Gwasanaethau eglwys


Mewn angladdau mae’r Arglwydd Raglaw neu ei gynrychiolydd (oni bai ei bod yn mynychu mewn rhinwedd bersonol yn hytrach nag yn ei rinwedd swyddogol) bob tro’n dod i mewn i’r eglwys yn olaf (2 funud cyn cychwyn y gwasanaeth a cyn yr arch), a bob tro’n gadael yn syth ar ôl y teulu.

Ar gyfer gwasanaethau eglwys eraill, mae’r Arglwydd Raglaw neu ei gynrychiolydd yn dod i mewn yn olaf (ar ôl y Maer ond cyn y clerigwyr/côr) ac yn gadael yn gyntaf (cyn y Maer ond ar ôl y clerigwyr/côr).

Os yw priod yr Arglwydd Raglaw yn mynychu, dylai eistedd nesaf at yr Arglwydd Raglaw a dod i mewn a gadael gydag ef.

HANES

Cyn Arglwydd Raglawiaid

Cyn Arglwydd Raglawiaid Gwent (Sir Fynwy yn flaenorol)

2016 – BRIGADIER ROBERT AITKEN

Brigadydd Robert Aitken 
24 Mawrth 2016
2016
2001

2001 – SIR SIMON BOYLE

Syr Simon Boyle
22 Hydref 2001 – 23 Mawrth 2016

1979 – SIR RICHARD HANBURY-TENISON

Syr Richard Hanbury-Tenison, o Barc Clytha
25 Mehefin 1979 – 22 Hydref 2001
1979
1974

1974 – COL. EDWARD RODERICK HILL

Cyrnol Edward Roderick Hill 
1 Ebrill 1974 – 24 Mehefin 1979

1965 – EDWARD RODERICK HILL

Edward Roderick Hill
15 Chwefror 1965 – 31 Mawrth 1974
1965
1942

1942 – FITZROY SOMERSET

FitzRoy Somerset, 4ydd Barwn Rhaglan 
27 Ebrill 1942 – 14 Medi 1964

1934 – SIR HENRY MATHER-JACKSON

Syr Henry Mather-Jackson, 3ydd Barwnig 
1 Mehefin 1934 – 23 Mawrth 1942
1934
1933

1933 – COURTENAY MORGAN

Courtenay Morgan, Is-iarll 1af Tredegar 
4 Rhagfyr 1933 – 3 Mai 1934

1913 – IVOR HERBERT

Ivor Herbert, Barwn 1af Treowen 
4 Ebrill 1913 – 18 Hydref 1933
1913
1899

1899 – GODFREY MORGAN

Godfrey Morgan, Is-iarll 1af Tredegar 
23 Mehefin 1899 – 11 Mawrth 1913

1867 – HENRY SOMERSET

Henry Somerset, 8fed Dug Beaufort 
21 Mai 1867 – 30 Ebrill 1899
1867
1861

1861 – BENJAMIN HALL

Benjamin Hall, Barwn 1af Llanofer
9 Tachwedd 1861 – 27 Ebrill 1867

1835 – CAPEL HANBURY LEIGH

Capel Hanbury Leigh 
24 Rhagfyr 1835 – 28 Medi 1861
1835
1803

1803 – HENRY SOMERSET

Henry Somerset, 6ed Dug Beaufort 
4 Tachwedd 1803 – 2 Rhagfyr 1835

1771 – HENRY SOMERSET

Henry Somerset, 5ed Dug Beaufort
23 Rhagfyr 1771 – 11 Hydref 1803
1771
1770

1770 – THOMAS MORGAN

Thomas Morgan 
27 Ionawr 1770 – 15 Mai 1771

1731 – THOMAS MORGAN

Thomas Morgan
18 June 1731 – 12 April 1769
1731
1720

1720 – SIR WILLIAM MORGAN

Sir William Morgan
21 June 1720 – 24 April 1731

1715 – JOHN MORGAN

John Morgan 
7 Hydref 1715 – 7 Mawrth 1720
1715
1694

1694 – THOMAS HERBERT

Thomas Herbert, 8fed Iarll Penfro 
11 Mai 1694 – 7 Hydref 1715

1689 – CHARLES GERARD

Charles Gerard, Iarll 1af Macclesfield 
22 Mawrth 1689 – 7 Ionawr 1694
1689
1660

1660 – HENRY SOMERSET

Henry Somerset, Dug 1af Beaufort 
30 Gorffennaf 1660 – 22 Mawrth 1689

1631 – JOHN EGERTON

John Egerton, Iarll 1af Bridgewater
11 Gorffennaf 1631 – 1642
1631
1630

1630 – WILLIAM COMPTON

William Compton, Iarll 1af Northampton 
9 Mai 1629 – 24 Mehefin 1630

1626 – HENRY SOMERSET

Henry Somerset, 5ed Iarll Caerwrangon 
3 Rhagfyr 1626 – 9 Mai 1629
1626
1602

1602 – EDWARD SOMERSET

Edward Somerset, 4ydd Iarll Caerwrangon 
17 Gorffennaf 1602 – 3 Mawrth 1628 ar y cyd â

1587 – HENRY HERBERT

Henry Herbert, 2il Iarll Penfro 
24 Chwefror 1587 – 19 Ionawr 1601
1587
linkedin facebook pinterest youtube rss twitter instagram facebook-blank rss-blank linkedin-blank pinterest youtube twitter instagram