Close

Hanes a Dyletswyddau

Hanes Swyddogaeth yr Arglwydd Raglaw

Mae Swyddogaeth yr Arglwydd Raglaw yn filwrol yn wreiddiol a gellir dweud ei bod yn dyddio o deyrnasiad Harri’r Wythfed pan gymerodd ei ddeiliad y cyfrifoldeb dros gadw trefn a dros yr holl fesurau milwrol angenrheidiol ar gyfer amddiffyniad lleol. Erbyn 1569, roedd darpariaeth i benodi dirprwyon.

Fe dynnodd Deddf Rheoleiddio’r Lluoedd 1871 y Milisia o reolaeth uniongyrchol yr Arglwydd Raglaw ond nid oedd ran 1921 pan fu’r Arglwydd Raglaw golli’r grym i alw ar ddynion abl gwlad i ymladd yn ôl yr angen.

Mae’r cysylltiadau traddodiadol gyda’r lluoedd arfog wedi cael eu cadw ar ffurf fodern trwy gyswllt Swyddogaeth yr Arglwydd Raglaw gyda’r Lluoedd Gwirfoddol Wrth Gefn a gyda sefydliadau eraill mewn lifrai megis yr Heddlu, y Gwasanaethau Tân ac Ambiwlans a nifer o gyrff gwirfoddol megis y Groes Goch, Lluoedd y Cadetiaid a sefydliadau ieuenctid cenedlaethol a lleol eraill.

Yn ddiweddar mae cylch gorchwyl rôl arwain yr Arglwydd Raglaw wedi dod i gynnwys amrediad eang o faterion, rhai dinesig ac yn ymwneud ag amddiffyn, rhai proffesiynol a gwirfoddol. Mae Arglwydd Raglawiaid yn effeithiol yn gwneud gwaith o’r fath yn bennaf oherwydd eu cysylltiadau â’r Goron a natur wirfoddol ac anwleidyddol eu rôl.

O’r diwrnodau cynnar mae Swyddogaeth yr Arglwydd Raglaw wedi cael cysylltiadau agos gyda’r Ynadaeth a tan y bedwaredd ganrif ar bymtheg roedd yr Arglwydd Raglaw yn cael ei benodi’n Glerc Heddwch.

Ers o leiaf y deunawfed ganrif mae gwisg debyg i un filwraidd wedi cael ei wisgo gan Raglawiaid gwrywaidd (yn addas i darddiad milwrol y swydd).

Mae’r swydd yn ddi-dâl a’r oedran ymddeol yw 75.

Bydd yr Arglwydd Raglaw â diddordeb ym mhob agwedd o fywyd yn y Sir – pethau gwirfoddol a statudol yn ogystal â rhai busnes, cymdeithasol a diwylliannol gan gynnwys enwebiadau ar gyfer y Rhestr Anrhydeddau Genedlaethol.

Mae gofyn i Arglwyddi Raglaw benodi Dirprwy Raglawiaid o fewn system sy’n amrywio yn dibynnu ar boblogaeth sir. Maen nhw’n cael eu penodol gan yr Arglwydd Raglaw, yn destun cymeradwyaeth ei Mawrhydi yn unig. Mae’r llythrennau ‘DL’ yn ymddangos ar ôl eu henwau. Mae’r Dirprwy Arglwydd Raglaw yn cael ei benodi gan yr Arglwydd Raglaw o blith y Dirprwyon.

Mae’r cysylltiadau traddodiadol gyda’r fyddin wedi cael eu cadw ar ffurf fodern trwy gyswllt yr Arglwydd Raglaw gyda’r Fyddin Diriogaethol a lluoedd wrth gefn eraill. Yn ddiweddar, mae’r cysylltiadau rhwng yr Arglwydd Raglawiaid a’r sefydliadau mewn lifrai hefyd wedi arwain at roi cefnogaeth i amrywiaeth eang o grwpiau gwirfoddol.

O’r diwrnodau cynnar mae’r Arglwydd Raglaw wedi cael cysylltiadau agos gyda’r Ynadaeth a tan y bedwaredd ganrif ar bymtheg fe’i penodwyd yn Glerc Heddwch. Heddiw mae’r Arglwydd Raglaw fel arfer yn gweithredu fel Ceidwad y Rholiau.